Oğullar da Yükselir

Sekiz Yüzyıllık Verilerle Toplumsal Hareketlilik Analizi: VBKY, “Oğullar da Yükselir”i Yayımladı

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), toplumsal statü, sınıf geçişleri ve kuşaklar arası eşitsizliklerin kökenine inen sarsıcı bir sosyo-ekonomik araştırmayı Türkçeye kazandırıyor. Ünlü iktisat tarihçisi Gregory Clark’ın kaleme aldığı ve Sinan Çakır’ın nitelikli çevirisiyle dilimize aktarılan “Oğullar da Yükselir” adlı eser, yayınevinin prestijli İnsan ve Toplum kitaplığındaki yerini aldı. Çalışma, katı sınıf yapılarının modernleşmeyle birlikte çözüldüğü ve daha eşitlikçi bir dünyaya ulaşıldığı yönündeki yerleşik iyimser kabulleri sekiz yüz yıllık verilerle kökten sarsıyor.

Soyadlarının İzinde Sınıfsal Kaderin Şifreleri

Eser, “Kaderimizin ne kadarı ebeveynlerimizin ve büyükanne-büyükbabalarımızın toplumsal statüsüne bağlıdır?” ve “Bu durum çocuklarımızın yaşamını ne ölçüde etkiler?” gibi insanlık tarihinin en kadim sorularına yanıt arıyor. Gregory Clark, bu arayışta nesiller boyunca soyadlarını ampirik olarak takip ederek ülkeler ve tarihsel dönemler arasındaki toplumsal hareketliliği ölçen son derece yenilikçi ve sıra dışı bir metot kullanıyor. Yazar; Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, sosyal devlet yapısıyla bilinen modern İsveç ve hatta feodal Qing Hanedanlığı dönemi Çin’i gibi birbirinden tamamen zıt siyasi ve ekonomik yapılara sahip toplumları masaya yatırıyor. Elde edilen çarpıcı bulgular, sosyal merdivendeki dikey hareketlilik oranlarının sanılanın aksine son 800 yıl boyunca çok sınırlı kaldığını gösteriyor.

Sosyal Politikalara Karşı Direnen Ayrıcalıklar

Clark’ın araştırması, sınıfsal akışkanlık oranlarının geleneksel tahminlerden çok daha düşük olduğunu, dahası bu durumun uygulanan dönemsel sosyal politikalara karşı şaşırtıcı bir biçimde dirençli kaldığını kanıtlıyor. Farklı coğrafyalardaki toplumların ideolojileri ne olursa olsun benzer ölçüde düşük sosyal hareketlilik oranlarına sahip olduğuna dikkat çeken kitap, bireylerin gelecekteki statülerinin büyük oranda atalardan miras kalan yapısal avantajlar veya dezavantajlar tarafından mühürlendiğini gözler önüne seriyor. Kitap editörlüğünü Adem Başpınar’ın, proje editörlüğünü ve son okumasını Mustafa Sacid Öztürk’ün üstlendiği, Faruk Özcan imzalı kapak tasarımıyla okura sunulan 378 sayfalık bu hacimli ve ezber bozan başvuru eseri, sosyal bilimler alanındaki eşitlik tartışmalarına yepyeni bir boyut kazandırıyor.

Kitaptan:

“Genel olarak toplumsal hareketlilik, genetik mirasın nesiller arasındaki bi­rincil bağlantı gerçeğini dışlamayan özelliklere sahiptir. Genetiğe önemli bir rol atfetmek, toplumsal hareketliliğin önemli bilmecelerinden/paradokslarından biri­sini açıklamaya yardımcı olur: Neden İngiltere, İsveç ve Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerdeki egemen sınıflar, aşağı yönlü hareketliliğe karşı kendilerini kalıcı biçimde koruyamamıştır? Eğer ekonomik ve sosyal başarının temel belirleyicileri servet, eğitim ve bağlantılar olsaydı, neden zenginlerin, gözlemlenen yavaş oranla­ra rağmen, sürekli olarak ortalamaya doğru regresyon eğiliminde olduklarını göz­lüyoruz? Örneğin, 1880-1990 yılları arasında İngiltere’de zenginlerin sürekli olarak fakirlerden daha az çocuğa sahip olduğunu görmekteyiz. Bu, onların çocuklarına daha fazla zaman ve kaynak ayırmalarını ve servetlerini daha az sayıda torun ara­sında bölüştürerek korumalarını sağlamalıydı. Bu davranışla, neden toplumun zirvesinde kalmayı başaramadılar, hatta ortalamanın daha da üzerine çıkamadı­lar? Buna karşılık, 1500-1800 yılları arasında, zenginler sürekli olarak yoksullardan daha fazla çocuk sahibi olmuş; ilgilerini ve servetlerini daha çok sayıda hayatta ka­lan çocuğa bölüştürmüştür. Ancak bu çok farklı demografik rejimler, İngiltere’deki toplumsal hareketlilik oranları üzerinde hiçbir etki yaratmamıştır. Toplumsal hare­ketlilik oranları, Sanayi Devrimi’nden önce de sonra da aynı kalmıştır…”

Yazar Hakkında

Gregory Clark, ekonomik tarih ve uzun dönemli iktisadi gelişme alanlarında çalışmalarıyla tanınan bir iktisatçıdır. Cambridge Üniversitesinde lisans, Harvard Üniversitesinde doktora eğitimini tamamlamıştır. Uzun yıllar University of California, Davis’te öğretim üyeliği yapmış; Stanford, Michigan ve London School of Economics gibi kurumlarda akademik görevlerde bulunmuştur. Çalışmaları ekonomik büyüme, Sanayi Devrimi ve toplumsal hareketlilik üzerine yoğunlaşmaktadır. Yazarın Farewell To Alms A Brıef Economic History Of The World isimli kitabı Fukaralığa Veda: Dünyanın Kısa İktisadi Tarihi başlığıyla Türkçeye çevrilmiştir.