Zaman, Entropi ve Nedenin Peşinde: Nedenselliğin Zamansal Asimetrisi
Evrenin en temel işleyiş kurallarından biri olan sebep-sonuç ilişkisi, bilimsel ve felsefi bir derinlikle yeniden sorgulanıyor. VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY) bilim kitaplığı, Alison Fernandes’in kaleme aldığı “Nedenselliğin Zamansal Asimetrisi” adlı eseri okurlarla buluşturdu. Mustafa Bayrak’ın titiz Türkçesiyle dilimize kazandırılan bu 144 sayfalık çalışma, “Neden sebepler her zaman sonuçlardan önce gelir?” sorusuna yanıt arıyor. Kitap, nedensellikteki bu asimetrinin ne doğa yasalarından ne de zamanın kendi yapısından kaynaklanmadığı gerçeğinden yola çıkarak, güncel ampirik yaklaşımları masaya yatırıyor.
Alison Fernandes, eserinde istatistiksel mekanik, faillik ve çatallanma asimetrisi gibi farklı açıklama modellerini disiplinlerarası bir perspektifle inceliyor. Yazar, bu modellerin her birinin önemli katkılar sunduğunu ancak tam bir açıklama için bu üç yaklaşımın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Kitap boyunca fizik yasaları ve faillik kavramı üzerinden; neden geçmişi tam olarak görebildiğimiz halde geleceğe aynı kesinlikle bakamadığımız gibi sarsıcı soruların peşine düşülüyor. Bilim felsefesi açısından kritik bir öneme sahip olan bu çalışma, farklı bilimsel teoriler arasında bağ kurarak evrenin entropik özelliklerine dayanan bütüncül bir çerçeve sunuyor.
Dublin Üniversitesi (Trinity College Dublin) Felsefe Bölümü öğretim üyesi olan Alison Fernandes, metafizik ve bilim felsefesi alanındaki uzmanlığını bu esere yansıtıyor. Columbia Üniversitesi’nde doktorasını tamamlayan ve “Zaman: Metafizik ve Psikoloji Arasında” gibi önemli projelerde yer alan yazar, şu an İrlanda Zaman Felsefesi Derneği’nin eş direktörlüğünü yürütüyor. Yümna Sarıkaya’nın sayfa uygulaması, Faruk Özcan’ın kapak tasarımı ve Fazilet Alçık’ın son okumasıyla hazırlanan eser, bilim kategorisinde raflardaki yerini aldı. “Nedenselliğin Zamansal Asimetrisi”, zamanın ve nedenselliğin gizemli doğasını merak eden okurlar için temel bir başvuru kaynağı niteliğinde.
Kitaptan:
“Nedenler her zaman sonuçlarından önce geliyor gibi görünür. Bu asimetriyi nasıl açıklayabiliriz? Nedenselliğin zamansal asimetrisi doğa kanunlarındaki bir zamansal asimetriden kaynaklanmaz; kanunlar genel itibariyle zamansal olarak simetriktir. Bu asimetri, zamanın kendisindeki bir asimetriden de kaynaklanmıyor gibi durmaktadır. Bu kitapta, nedenselliğin zamansal asimetrisini açıklamaya yönelik son dönemdeki deneysel girişimleri inceleyeceğiz: İstatistiksel mekanik açıklamaları, faillik açıklamaları ve çatal asimetrisi açıklamaları. Bu yaklaşımların hiçbiri tamamlanmış değildir ve nedenselliğin zamansal asimetrisinin eksiksiz bir açıklaması kuvvetle muhtemel bu üç programın da katkısını gerektirecektir.”
Yazar Hakkında;
Dublin Üniversitesi (Trinity College Dublin) Felsefe Bölümünde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. Columbia Üniversitesinde A Deliberative Account of Causation (Sebep-Sonuç İlişkisine Dair Düşünsel Bir Açıklama) başlıklı teziyle felsefe doktoru ünvanını almıştır. 2017-2018 yıllarında, Christoph Hoerl ve Teresa McCormack’ın liderliğindeki disiplinlerarası AHRC projesi “Time: Between Metaphysics and Psychology” (Zaman: Metafizik ve Psikoloji Arasında) kapsamında, Warwick Üniversitesinde doktora sonrası araştırmacı olarak görev almıştır. Ayrıca 2016-2017 yıllarında Pittsburgh Üniversitesi Bilim Felsefesi Merkezi’nde doktora sonrası araştırma görevlisi olarak çalışmıştır. Metafizik ve bilim felsefesi alanlarında çalışmakta olup, zamansal asimetriler, fiziğin temelleri ve faillik üzerine odaklanan Fernandes şu anda Daniel Deasy ile birlikte İrlanda Zaman Felsefesi Derneğinin eş direktörlüğünü yürütmektedir.
