Doğu Hilafeti’nin Toprakları

Orta Çağ İslam Dünyasının Coğrafi Hafızası: “Doğu Hilafeti’nin Toprakları”

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), Orta Çağ İslam dünyasının tarihî ve coğrafi yapısını muazzam bir sistematikle ele alan anıtsal bir başvuru eserini Türkçeye kazandırıyor. Guy le Strange’in kaleme aldığı, Adnan Eskikurt ve Cengiz Tomar’ın nitelikli çevirisiyle dilimize aktarılan “Doğu Hilafeti’nin Toprakları”, yayınevinin Tarih kitaplığındaki yerini aldı. İlk kez 1905 yılında yayımlanan ve aradan geçen zamana rağmen değerinden hiçbir şey kaybetmeyen bu klasikleşmiş çalışma, erken dönem İslam fetihlerinden 15. yüzyıla kadar uzanan geniş bir zaman dilimini mekân üzerinden yeniden inşa ediyor.

Eser; Irak’tan Horasan ve Afganistan’a, Anadolu’dan Hârizm ve Türkistan’a kadar uzanan devasa bir coğrafyayı yalnızca sınırlar ve yer adları üzerinden değil, insan faaliyetleriyle iç içe geçmiş canlı bir anlatıyla ele alıyor. Guy le Strange bu kapsamlı araştırmasında; İbn Havkal, İbn Hurdâzbih, İbn Rüste, İstahrî, İdrîsî ve Kazvînî gibi Orta Çağ coğrafya geleneğinin dev isimlerinin yanı sıra Hâfız-ı Ebrû ve Ebü’l-Fidâ gibi tarihçilerin aktarımlarını, İbn Cübeyr ve İbn Battûta gibi efsanevi seyyahların gözlemlerini harmanlıyor. İslam coğrafya literatüründe dağınık ve farklı dillerde bulunan tüm bu kadim kaynaklar, kitap sayesinde ilk kez sistematik bir bütünlük içinde tek bir çatı altında bir araya geliyor.

Eyaletlerin topografyasından şehir ve kasabaların konumuna, bölgede yetişen tarım ürünlerinden ticaret yollarına, emtia çeşitliliğinden yerleşim birimleri arasındaki mesafelere kadar her detay eserde adım adım işleniyor. Mezopotamya’dan İran’a ve Orta Asya’ya uzanan eyaletleri titizlikle takip eden bu yapı, hem karşılaştırmalı okumalara hem de araştırmacılar için hızlı bir başvuru kullanımına imkân tanıyor. Kitap editörlüğünü Elif Uzunağaç’ın, proje editörlüğünü ve son okumasını Ömer Uzunağaç’ın üstlendiği, Faruk Özcan’ın kapak ve sayfa tasarımıyla okura sunulan 472 sayfalık bu görkemli eser; Orta Çağ İslam tarihini, medeniyet mirasını ve coğrafyasını derinlemesine anlamak isteyen tüm araştırmacılar ve tarih meraklıları için vazgeçilmez bir rehber niteliği taşıyor.

Kitaptan:

“Eğer İslâm tarihi ilgi çekici kılınacak ve hakikaten doğru biçimde anlaşıla­caksa, Yakın Doğu’nun Orta Çağ tarihî coğrafyası baştan başa araştırılmalıdır. İlk teşebbüsü yapmış bulunuyorum, fakat daha nelerin gerektiğini ve mevcut çalış­madan daha iyisinin lüzumlu olduğunu da ilk fark edenim. Bununla birlikte; her ifade için başvurulan kaynakların dipnotlarda belirtilmesi, önceki yazarların bazı hatalarının düzeltilmesi ve Abbâsî hilafetine bağlı eyaletlerin bu dönemi üzerine kapsamlı bir inceleme başlatılmış olmasıyla, gelecekteki çalışmaların önü açılmış­tır. Fakat eserim sadece bir özet olup, ayrıntılı olma iddiasından uzaktır, ayrıca hacmin artmasını önlemek için Müslüman müelliflerin yol cetvelleri [itineraries] tercümelerini tümüyle yapamadım. İbn Hurdâzbih ve Kudâme neşirlerine Profe­sör M. J. de Goeje’nin ilave ettiği yol cetvellerine ait tercümeler ihtiyacı giderme noktasında faydalıysalar da Sprenger’in Post und Reise Routen des Orients adlı eserin­den ziyade, son zamanlarda neşredilmiş metinlerden hakkıyla düzeltilmiş yeni bir yayın bu hususta hakikaten lüzumludur.”

Yazar Hakkında;

1854 yılında İngiltere Hunstanton’da doğdu. Ömrünün büyük kısmını yurt dışında geçirdi. Paris’te bulunduğu esnada Alman müsteşrik Julius von Mohl’un etkisiyle Fars edebiyatına ilgi duymaya başladı. İyi derecede Arapça ve Farsça öğrendi. Fars kültürünü daha iyi tanımak amacıyla 1877-1880 yıllarında İran’da bulundu. Daha Sonra Cambridge’e (İngiltere) yerleşerek kendisini eserlerini yazmaya adadı. Küçük yaştan beri görme bozukluğu bulunan Guy le Strange, 1912 yılından itibaren görme yeteneğini kaybetme noktasına geldiyse de çalışmalarına devam etti. 23 Aralık 1933 tarihinde Floransa’da (İtalya) öldü. Doğu dünyası ve edebiyatı ile ilgili onlarca eser ve çeviri kaleme alan Guy le Strange’in en önemli çalışmaları şunlardır: Baghdad during the Abbasid Caliphate from Contemporary Arabic and Persian Sources (Oxford, 1900) ve elinizdeki kitabın İngilizce orijinali The Lands of the Eastern Caliphate: Mesopotamia, Persia and Central Asia from the Moslem Conquest to the Time of Timur (Cambridge, 1905). Yazarın pek çok eseri Arapça ve Farsça’ya çevrilmiştir.