Niceliklerin Derinliği: Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi

Niceliklerin Derinliği: Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), bilimsel düşüncenin temelini oluşturan ölçülebilir kavramları felsefi bir süzgeçten geçiren “Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi” adlı eseri okurla buluşturdu. Niels C. M. Martens tarafından kaleme alınan ve Mustafa Bayrak’ın Türkçeye kazandırdığı bu çalışma, kütle, uzunluk ve yük gibi niceliklerin evrendeki gerçek yerini sorguluyor.

Uzaylılara Bir Kilogramı Nasıl Anlatırdık?

Kitap, soyut fizik kuramlarını zihin açıcı düşünce deneyleriyle ele alıyor. Yazara göre; eğer dış dünyayla sadece Mors alfabesi kullanarak iletişim kurabilseydik, bir kilogramın ne anlama geldiğini bir uzaylıya tarif edebilir miydik? Bu soru, fiziksel büyüklüklerin sadece sayılardan mı ibaret olduğu yoksa evrenin dokusuna işlenmiş mutlak değerler mi olduğu tartışmasını başlatıyor.

Evren İki Katına Çıksa Fark Eder miydik?

Felsefe kitaplığının bu yeni halkası, doğa bilimlerinin (fizik, kimya, biyoloji) vazgeçilmezi olan boyutlu nicelikler üzerine şu can alıcı soruları soruyor:

• Evrendeki tüm mesafeler, kütleler veya elektrik yükleri aniden iki katına çıksaydı, bu bir fark yaratır mıydı yoksa dünyamızın içsel simetrisi gereği her şey aynı mı kalırdı?

• Fiziksel gerçeklik için önemli olan sadece büyüklük oranları mıdır?

Elektronların yüklerinden flamingoların hızına, kuarkların spinlerinden radyo dalgalarının frekanslarına kadar geniş bir ölçekte niceliksel özellikleri inceleyen eser; sayı ile birimin çarpımıyla temsil edilen bu büyüklüklerin doğasını derinlemesine irdeliyor. 96 sayfalık bu kompakt çalışma, bilim felsefesine ilgi duyanlar için temel bir başvuru kaynağı niteliğinde.

Kitaptan:

“Gerçekçilik/gerçekçilik karşıtlığı ve mutlakçılık/karşılaş­tırmacılık ikilemlerinin aynı şeyler olduğu zannedilebilir. Mut­lak kütleler ve kütle oranlarının bir arada var olmalarının tek yolu kütle oranlarının varlığının mutlak kütlelere dayanması olsaydı gerçekten de böyle olurdu çünkü sonuçta kütle oranları(nın sayı­sal temsilleri) standart olarak ilişkili (İng. relata) iki şeyin kütle­lerini temsil eden sayısal niceliklerin oranı şeklinde anlaşılır. Bu durumda karşılaştırmacılık her zaman mutlak kütleler konusun­da gerçekçilik karşıtlığına işaret ederdi. Bu karşılaştırmacılığın doğasına büyük ölçüde uygundur ancak 6.2. Bölümde göreceği­miz gibi mutlak kütlelerin gerçekliğini kabul etse de karşılaştır­macılığın bir biçimi olan (Humecu) bakış açısı vardır. Bu nedenle ve “görece temel nitelik” ve özellikle de bununla ilişkili olan “temellendirme” gibi tartışmalı kavramlardan müm­kün mertebe uzak durabilmek için kitapta gerçekçilik meselesine odaklanacağız. Son olarak bazı belirlenebilirlerin mutlak büyük­lükleri konusunda gerçekçi olup başka büyüklükler konusunda gerçekçi olmamak mümkündür; aynı şekilde bazıları konusunda mutlakçı, diğerleri hakkında karşılaştırmacı olunabilir.”

Yazar Hakkında;

Utrecht Üniversitesinde fizik felsefesi alanında öğretim üyesidir ve ERC Projesi “COSMO-MASTER”ın yürütücüsü olarak Utrecht Astronomi ve Kozmoloji Felsefesi Grubunu yönetmektedir. Groningen Üniversitesinde fizik ve felsefe eğitimi alan Niels Martens, Oxford Üniversitesi Magdalen Collegedan Fizik Felsefesi alanında yüksek lisans ve doktora derecelerine sahiptir. RWTH Aachen Üniversitesi (Teorik Parçacık Fiziği ve Kozmoloji Enstitüsü) ve Bonn Üniversitesi (Fizik Tarihi ve Felsefesi için Lichtenberg Grubu) ile çalışmalarına devam ederken “Büyük Hadron Çarpıştırıcısının Epistemolojisi” adlı disiplinlerarası araştırma biriminde doktora sonrası araştırma görevlisi olarak bulunmuştur. Mevcut görevine başlamadan önce Utrecht Üniversitesinde (Freudenthal Enstitüsü & Descartes Bilim ve Beşeri Bilimler Tarihi ve Felsefesi Merkezi) Marie Curie Araştırmacısı olarak çalışmıştır. Araştırmaları boyutlu fiziksel nicelikler ve (ölçekleme) simetrilerinin yanı sıra astronomi ve kozmoloji felsefesindeki karanlık madde, karanlık enerji ve kara delikler gibi çeşitli konulara odaklanmaktadır.