İslam Felsefesinin Geç Dönemine Açılan Kapı: “Molla Sadrâ”

İslam Felsefesinin Geç Dönemine Açılan Kapı: VBKY, “Molla Sadrâ”yı Yayımladı

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), İslam düşünce tarihinin en radikal ve etki gücü yüksek filozoflarından biri kabul edilen Molla Sadrâ’nın entelektüel mirasını raflara taşıyor. Sayeh Meisami’nin kaleme aldığı ve Abuzer Dişkaya’nın nitelikli bir tercüme ile Türkçeye kazandırdığı “Molla Sadrâ” adlı çalışma, yayınevinin prestijli tarih kitaplığındaki yerini aldı. Eser, felsefe, kelam ve tasavvufu ortak bir metafizik potada eriten bilge düşünürün özgün fikir sistemini duru ve sistemli bir dille analiz ediyor.

Felsefe, Kelam ve Tasavvufun Ortak Zirvesi: Aşkın Felsefe

Molla Sadrâ, İslam felsefesinin geç döneminde ortaya koyduğu ve “Aşkın Felsefe” (Hikmet-i Müteâliye) olarak isimlendirdiği doktriniyle sonraki yüzyıllara damgasını vurmuş bir isimdir. Varoluşun doğası, bilgi teorisi ve insanın evrendeki ontolojik konumuna dair çığır açan kavramlar geliştiren filozofun felsefesi, bu kitapta tüm yönleriyle masaya yatırılıyor. Sayeh Meisami, Sadrâ’nın felsefi evrenini oluşturan varlık ve mahiyet ilişkisi, varlığın mertebeleri, bilen ile bilinenin birliği (ittihad-ı âkil ve ma’kul), huzurî bilgi, hayal âlemi ve varlığın sürekli bir oluş içinde olduğunu savunan cevherî hareket gibi temel kavramları bütüncül bir yapıyla inceliyor.

Klasik Metafiziğin Yeniden Doğuşu ve Kalıcı Etkileri

Kitap, yalnızca teknik felsefi kavramları aktarmakla kalmıyor; Tanrı’nın birliği, ilahî bilgi, özgür irade ve ölümden sonra diriliş (maad) gibi klasik kelami ve metafiziksel meselelerin Sadrâ’nın düşünce süzgecinde nasıl yepyeni bir boyuta kavuştuğunu gözler önüne seriyor. Editörlüğünü Taha Cem Aydın, proje editörlüğünü ise Ömer Uzunağaç’ın üstlendiği çalışmanın son bölümünde, filozofun yetiştirdiği öğrencilere, maruz kaldığı felsefi eleştirilere ve İslam düşünce coğrafyası üzerindeki kalıcı tesirlerine odaklanılıyor. Faruk Özcan’ın kapak ve sayfa tasarımıyla okura sunulan 160 sayfalık bu eser, İslam düşüncesinin bu dehasını yakından tanımak isteyen felsefe ve tarih meraklıları için mükemmel bir akademik giriş rehberi özelliği taşıyor.

Kitaptan:

“Molla Sadrâ ve kurucusu olduğu “aşkın hikmet” (hikmet-i mü­teâliye) ekolü, klasik İslam felsefesinin son halkasıdır. Son halka olma, iki şekilde anlaşılabilir: Öncelikle o, klasik İslam felsefesi­nin hakikatin birliği idealinin tahakkuk etmiş hâlidir. Yani Sad­râ’nın aşkın felsefesiyle birlikte bu ideal, varlık ekseninde tahak­kuk etmiş ve klasik düşünce bir anlamda tamamlanmıştır. Bu, varlık merkezli olan klasik düşüncenin varlığı her açıdan düşün­menin konusu yaptığı ve ondaki bütün imkânları ortaya çıkardı­ğı anlamına gelir. İkinci anlamı ise Molla Sadrâ’nın felsefi sistem kuran son Müslüman filozof olmasıdır. Molla Sadrâ’nın ölüm ta­rihi 1641’dir. Modern felsefenin kurucusu olan Descartes’ın ölüm tarihi ise 1650’dir. Dolayısıyla Molla Sadrâ’dan sonra felsefenin kaderi değişmiş ve klasik düşünce yerini modern düşünceye bı­rakmıştır.  İşte bu iki sebepten dolayı Molla Sadrâ ve felsefe anlayı­şının bilinmesi, hem klasik felsefenin nihai formunun ne oldu­ğunun anlaşılması hem de modern öncesi İslam felsefesinin ne durumda olduğunun görülmesi açısından oldukça önemlidir. Bir hikâye biterken başka bir hikâyenin başlaması ve bu iki hikâye arasında olası diyalog imkânlarının ortaya konması açısından ge­nel olarak klasik felsefenin özel olarak da Molla Sadrâ ve aşkın felsefesinin ne gibi imkânlar barındırdığı ancak Molla Sadrâ ve aşkın felsefe anlayışının iyice tanınması ve bilinmesiyle mümkün olacaktır.”

Yazar Hakkında;

1977 yılında Tahran’da doğdu. Lisansüstü eğitimlerini felsefe alanında Tahran ve Toronto üniversitelerinde tamamladı. Meisemi, bir süre Tahran İslam Azad Üniversitesi ile Toronto Üniversitesi’nde dersler vermiş ve araştırmalar yapmıştır. Farsça ve İngilizce pek çok kitap ve makale yayımlamış olan Meisami, önemli felsefe klasiklerini de Farsçaya çevirmiştir. Felsefe ve din alanlarındaki başlıca kitapları şunlardır: Mulla Sadra (2013), Knowledge and Power in the Philosophies of Hamīd al-Dīn Kirmānī and Mullā Sadrā Shīrāzī (2018) ve Nasir al-Din Tusi: A Philosopher for All Seasons (2019). Meisami, hâlihazırda ABD’deki Dayton Üniversitesi’nde felsefe doçenti olarak görev yapmaktadır.